Chào gì?

Chào gì?

Là trường cũ của tôi, nhưng tôi không đồng tình việc học sinh đứng trước cổng trường cúi mình chào xe và ngượng với lời lẽ, sự công kích người viết bài.

Khi quê tôi ai đó được giải hoa hậu hay trở thành diễn viên, ca sĩ nổi tiếng, tôi sẽ chẳng khoe loạn lên, nức nở thán phục “ôi tự hào quá”; hay bỗng dưng các cô ấy phát ngôn thiếu chuẩn mực khiến dư luận dậy sóng thì tôi cũng chẳng thấy xấu hổ cho “quê mình”. Vì nó không phản ánh hay đại diện cho điều gì, tôi chỉ coi nó đơn thuần là xác suất. Nói đến xác suất, chắc có bạn sẽ thắc mắc “sao Trung Quốc, Ấn Độ đông dân thế mà thành tích bóng đá kém thế, trong khi Croatia dân số chưa tới 4 triệu người mà làm nên những kì tích”, cái này lại không liên quan lắm đến xác suất, mà giống như giữa các cá nhân, người thì giỏi cái nọ người lại giỏi cái kia.

Tuy nhiên chuyện học sinh chào xe đã, đang và sẽ là cội rễ của nhiều vấn đề. Vấn đề gì thì nhiều bài viết trên mạng và báo chí đã phản ánh.

Thực ra, chính tôi đã từng “chào xe” vài lần. Chuyện là, đường xá bên Thái Lan cũng nhiều ngõ ngách như Việt Nam và không phải lúc nào cũng có vạch qua đường. Mấy lần đi bộ phải qua đường, theo thói quen tôi đứng chờ xe ngớt để bước nhanh qua. Nhưng họ chẳng cho tôi chờ. Vì họ dừng xe lại, đưa cử chỉ bảo tôi qua. Hơi bất ngờ nhưng tôi không quên mỉm cười và chắp tay cúi cảm ơn khi đi ngang qua xe họ.

Còn ở Nhật, tôi thường chào chậm hơn họ một nhịp, họ luôn là người chào trước. Thang máy dừng, một bác lớn tuổi bước vào, cúi chào tôi, tôi đáp lễ chào lại. Theo thiển nghĩ của tôi thì bác muốn nói “Xin chào, xin lỗi vì làm phiền”. Ở nước ta không có chuyện người già cúi chào người trẻ (trừ trường hợp là “bề dưới”), mà người trẻ lại là một cô xa lạ đến từ quốc gia đang phát triển với bề ngoài không có gì nổi bật. Tàu cao tốc Tokyo-Kyoto dừng ở một ga. Tôi đứng dậy để bác ngồi ghế phía trong đi ra. Bác đứng thẳng và cúi đầu chào, kiểu “Xin lỗi vì làm phiền, cảm ơn sự phối hợp của bạn”. Đó là một số ví dụ về người lớn tuổi, thế còn “đẳng cấp quý ông” của những người trẻ mà tôi gặp thì sao? Tôi nghe nói phong cách này đã dần phai nhạt trong lớp trẻ, nhưng khi đi trên đường, lỡ mà chạm ánh mắt của ai, tức là 2 người xa lạ vô tình nhìn vào nhau cùng một thời điểm, chúng tôi đều cúi chào nhau. Hay trong một cuộc gặp, bữa tiệc, khi người Nhật nhờ chụp ảnh, ai nấy đều rất vui vẻ, họ cúi mình “Cảm ơn”, và tôi cũng cúi mình “Đây cũng là niềm vui của tôi mà”. Một “chuyện lạ” nữa là ra đường chào nhau với cảnh sát.

Nếu như ở Ý tôi có thể buôn chuyện với cảnh sát, ở Úc tôi có thể tìm cảnh sát để hỏi đường, thì ở Nhật tôi cũng có thể được cảnh sát Nhật thể hiện văn hoá của họ. Chả là một lần đi bộ dọc những cơ quan nhà nước, ngoại giao…, tôi thấy một số cảnh sát cầm gậy đứng gác. Tôi cứ nhìn thẳng phía trước mà đi, bỗng dưng thấy cảnh sát cúi chào, và tôi chào lại. Tôi kể câu chuyện này cho hai người, nhưng nhận được hai phản ứng trái chiều. Cô bé thạc sĩ sống ở Nhật mấy năm rồi thì “Vâng chị, dạo này cảnh sát Nhật đang kiểm soát người Việt rất gắt gao vì nhiều người trốn ở lại”, bạn tôi làm công ty Nhật từ hồi vừa ra trường thì “Đúng rồi, bên đó cảnh sát là nô bộc của nhân dân mà”.

Quay trở lại chủ đề chính. Không phải thời tiết, mà vấn đề là học sinh chào cái xe, một cục sắt xả khói đi vào sân trường. Tôi không đặt ngang việc này với nghi thức ngoại giao hay văn hóa trọng quyền chức, nó khác, khác thế nào thì tôi chưa bàn tới. Tôi trân quý truyền thống tôn sư trọng đạo, nhưng trường học là nơi các em cần được bình đẳng với các bạn của mình, thay vì giáo viên cắt cử hoặc các em xung phong để lấy thành tích; và việc chào hay thể hiện sự kính trọng thầy cô (ngoài những quy tắc học đường cơ bản) nên là tự nguyện.

Mấy mẩu truyện tôi kể ở trên cũng chỉ nằm trong một vài trải nghiệm và cảm nhận của riêng mình. Vậy điều tôi muốn nhấn mạnh khi kể những câu chuyện này là gì? Họ khẳng định một lần nữa: tử tế, lịch sự, tôn trọng mang đến cảm tình tự nhiên. Cũng là cúi chào, nhưng cái khác là chào đó mang tính chất chủ động, tự nguyện và kết nối giữa con người với con người, ánh mắt với ánh mắt, nụ cười với nụ cười, kể cả giữa những người không quen biết.